Śmierć Lindseya Grahama ponownie rozpala debatę
Nagła śmierć republikańskiego senatora Lindseya Grahama w wieku 71 lat wywołała w Stanach Zjednoczonych nie tylko falę komentarzy dotyczących jego politycznego dziedzictwa. Wydarzenie stało się również impulsem do ponownego zadania pytania, które od miesięcy powraca w amerykańskiej debacie publicznej: czy amerykańska polityka stała się gerontokracją, czyli systemem, w którym najważniejsze decyzje pozostają w rękach bardzo zaawansowanych wiekiem polityków?
Dyskusję dodatkowo podsyciła publikacja zdjęcia byłego lidera republikańskiej większości w Senacie, 84-letniego Mitcha McConnella, przebywającego w szpitalu. Fotografia miała rozwiać narastające spekulacje dotyczące jego stanu zdrowia po długiej nieobecności w życiu publicznym. W atmosferze nieufności i wszechobecnych teorii spiskowych choćby media uznały za konieczne potwierdzanie autentyczności zdjęcia. I choć śmierć Grahama była dla Waszyngtonu ogromnym zaskoczeniem, to właśnie zestawienie jej z sytuacją McConnella sprawiło, iż rozmowa o wieku amerykańskich elit politycznych nabrała nowego wymiaru.
Nie ten polityk, którego się spodziewano
Lindsey Graham należał do najbardziej rozpoznawalnych twarzy amerykańskiego Senatu. Przez dziesięciolecia był stałym uczestnikiem telewizyjnych debat politycznych, a jego nazwisko nieodłącznie kojarzyło się z republikańskim establishmentem. W ostatnich latach stał się jednym z najbliższych sojuszników Donalda Trumpa, choć wcześniej reprezentował znacznie bardziej tradycyjne skrzydło Partii Republikańskiej.
Jego nagła śmierć zaskoczyła, tym bardziej iż w ostatnich tygodniach uwaga opinii publicznej koncentrowała się przede wszystkim na Mitchu McConnellu. Wielotygodniowa nieobecność senatora oraz wcześniejsze problemy zdrowotne sprawiły, iż to właśnie wobec niego pojawiały się spekulacje dotyczące możliwości zakończenia politycznej kariery.
Paradoksalnie więc śmierć przyszła tam, gdzie mało kto się jej spodziewał.
Polityczna luka po wpływowym senatorze
Choć kadencja Grahama dobiegała końca i jego miejsce tymczasowo zajmie siostra, niemająca doświadczenia politycznego, znaczenie tej zmiany wykracza daleko poza zwykłe uzupełnienie wakatu.
Przez lata Graham był jednym z najważniejszych rzeczników zdecydowanej, interwencjonistycznej polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych. Należał do grona republikanów opowiadających się za aktywnym angażowaniem Ameryki w konflikty międzynarodowe oraz utrzymaniem silnej pozycji militarnej kraju na świecie. Jego odejście może przesunąć środek ciężkości w Partii Republikańskiej w stronę nurtu America First, który znacznie ostrożniej podchodzi do zagranicznych interwencji wojskowych.
Jednocześnie sama liczba zwolenników danego kierunku nie przesądza jeszcze o jego sile. Graham przez lata wypracował sobie pozycję polityka umiejącego skutecznie przekonywać innych senatorów, budować większości i wywierać wpływ znacznie większy, niż wynikałoby to wyłącznie z pełnionych funkcji. W polityce takie doświadczenie i sieć kontaktów często okazują się cenniejsze od formalnego stanowiska.
Mitch McConnell i zdjęcie, które miało zakończyć spekulacje
Krótko po śmierci Grahama Mitch McConnell opublikował fotografię ze szpitalnego łóżka. Zdjęcie natychmiast obiegło media społecznościowe, a wielu komentatorów określiło je mianem swoistego „dowodu życia”.
Sam fakt, iż pojawiły się podobne określenia, pokazuje skalę społecznej nieufności. Długotrwała nieobecność senatora sprawiła, iż Internet zapełnił się domysłami dotyczącymi jego zdrowia. Śmierć Grahama tylko spotęgowała te spekulacje, prowadząc do absurdalnych teorii łączących oba przypadki.
Współczesna amerykańska debata publiczna coraz częściej funkcjonuje w atmosferze podejrzliwości. Rozwój sztucznej inteligencji oraz łatwość tworzenia fałszywych materiałów sprawiają, iż choćby autentyczne fotografie wymagają potwierdzenia swojej wiarygodności.
McConnell, mimo 84 lat, zapewnił jednak, iż zamierza dokończyć rozpoczętą pracę i wypełnić mandat powierzony mu przez wyborców.
Fot. Office of Mitch McConnell
Kongres coraz starszy
To jednak pojedyncze przypadki wpisują się w znacznie szerszy trend. w tej chwili w Kongresie zasiada 24 polityków mających co najmniej 80 lat, a ponad połowa z nich planuje ponownie ubiegać się o mandat. Średni wiek członków Izby Reprezentantów wynosi około 58 lat, natomiast senatorów około 64 lata. Ostatnie trzy kadencje Kongresu należą do najstarszych w historii Stanów Zjednoczonych.
Najbardziej spektakularnym przykładem pozostaje republikanin Chuck Grassley ze stanu lowa. Ma 92 lata i ponownie ubiega się o reelekcję. Gdyby wygrał wybory i dokończył kolejną kadencję, zakończyłby ją jako 101-letni senator.
W ostatnich latach temat wieku polityków regularnie powracał również przy okazji prezydentury Joe Bidena. w tej chwili podobne pytania pojawiają się także wobec Donalda Trumpa, który również przekroczył już 80. rok życia.
Młode państwo ze starymi przywódcami
W tej dyskusji często pojawia się historyczny paradoks.
Stany Zjednoczone niedawno świętowały 250. rocznicę ogłoszenia Deklaracji Niepodległości, a państwo, które powstało jako symbol nowoczesności i politycznej zmiany, dziś należy do państw kierowanych przez jednych z najstarszych przywódców demokratycznego świata.
Co ciekawe, ojcowie założyciele byli od współczesnych polityków znacznie młodsi.
Thomas Jefferson miał zaledwie 33 lata, gdy pisał Deklarację Niepodległości. Alexander Hamilton był jeszcze nastolatkiem. James Madison i James Monroe znajdowali się kilka po dwudziestce. choćby George Washington, mający wówczas czterdzieści kilka lat, uchodził za człowieka w dojrzałym wieku.
Szczególnie wymowny pozostaje przykład pierwszego prezydenta USA. Washington świadomie zrezygnował z ubiegania się o kolejną kadencję, obawiając się, iż śmierć urzędującego prezydenta mogłaby stworzyć niebezpieczny precedens dla młodej republiki. Chciał pokazać, iż władza nie jest własnością jednej osoby i iż pokojowe przekazywanie urzędu stanowi fundament amerykańskiego ustroju.
Dlaczego politycy nie odchodzą?
Należy jednak zwrócić uwagę, iż sam proces starzenia się społeczeństwa nie tłumaczy całego zjawiska. W Stanach Zjednoczonych coraz więcej osób pracuje znacznie dłużej niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Wynika to między innymi z wysokich kosztów życia, niepewności systemu emerytalnego oraz obaw o przyszłość finansową.
Podobne mechanizmy można zauważyć również poza polityką. Starsi pracownicy coraz później przechodzą na emeryturę, blokując awans młodszym pokoleniom. Dla wielu Amerykanów zakup własnego domu czy rozwój kariery stają się przez to coraz trudniejsze. Kongres wydaje się odzwierciedlać te procesy, choć jednocześnie posiada własne mechanizmy utrwalające dominację wieloletnich polityków.
System premiuje wieloletni staż
Jednym z najważniejszych elementów amerykańskiego systemu parlamentarnego pozostaje zasada starszeństwa. Im dłużej senator pełni urząd, tym większe ma szanse na objęcie kierownictwa wpływowych komisji. Oznacza to możliwość decydowania o ważnych projektach ustaw, rozdysponowywaniu środków finansowych czy wpływaniu na przebieg prac legislacyjnych.
Silny senator staje się jednocześnie niezwykle cennym przedstawicielem swojego stanu. Dzięki rozbudowanej sieci kontaktów potrafi skuteczniej zabiegać o inwestycje, finansowanie i realizację lokalnych projektów.
Powstaje więc samonapędzający się mechanizm. Wyborcy chętniej głosują na doświadczonych senatorów, ponieważ ich wpływy przekładają się na korzyści dla reprezentowanego stanu. Z kolei długie pozostawanie na stanowisku jeszcze bardziej zwiększa ich polityczne znaczenie.
Czy sam wiek jest problemem?
Debata nie sprowadza się jednak do prostego przekonania, iż starszy polityk automatycznie gorzej sprawuje urząd. Wielu zwolenników obecnego systemu wskazuje, iż doświadczenie, znajomość procedur i umiejętność budowania kompromisów są ogromnym atutem. Przykładem często przywoływanym w tej dyskusji jest Bernie Sanders, który mimo ponad 80 lat pozostaje aktywnym uczestnikiem życia politycznego.
Problem polega raczej na tym, iż sprawność psychiczna i fizyczna nie zależy wyłącznie od metryki. Może zmieniać się bardzo dynamicznie, a konstytucja Stanów Zjednoczonych określa jedynie minimalny wiek kandydatów na najważniejsze stanowiska, nie przewidując żadnej górnej granicy.
Ojcowie założyciele nie uznali za konieczne wprowadzenia takiego ograniczenia, zakładając, iż kultura polityczna oraz dobrowolne ustępowanie z urzędu będą wystarczającym zabezpieczeniem. Historia pokazała jednak, iż wiele nieformalnych zasad z czasem przestało obowiązywać.
Czy potrzebne są limity wieku?
Coraz częściej pojawiają się propozycje wprowadzenia maksymalnego wieku dla kandydatów na prezydenta oraz członków Kongresu. Inni proponują ograniczenie liczby kadencji senatorów i kongresmenów.
Zwolennicy takich rozwiązań przypominają, iż podobne ograniczenie funkcjonuje już wobec prezydentów. Początkowo zasada dwóch kadencji była jedynie tradycją zapoczątkowaną przez George’a Washingtona. Dopiero po czterokrotnym wyborze Franklina Delano Roosevelta została wpisana do konstytucji.
Wprowadzenie podobnych limitów wobec Kongresu wydaje się jednak znacznie trudniejsze. To właśnie senatorowie i kongresmeni musieliby uchwalić przepisy ograniczające własne możliwości pozostawania u władzy.
Dodatkowo wielu z nich korzysta z licznych przywilejów związanych z pełnieniem funkcji publicznych, w tym z bardzo wysokiego standardu opieki medycznej. To sprawia, iż motywacja do dobrowolnego skracania politycznych karier pozostaje niewielka.
Wiek to tylko część większego problemu
Rozmowa o starzejącym się Kongresie prowadzi ostatecznie do znacznie szerszych pytań o funkcjonowanie amerykańskiej demokracji.
Na długość politycznych karier wpływają nie tylko wiek samych kandydatów, ale również sposób finansowania kampanii wyborczych, zasady działania komisji parlamentarnych, układ okręgów wyborczych czy ogromna przewaga urzędujących polityków nad nowymi kandydatami.
Dlatego coraz częściej podkreśla się, iż sama wymiana najstarszych senatorów nie rozwiąże problemu. jeżeli mechanizmy systemowe pozostaną niezmienione, ich miejsce zajmą kolejni politycy, którzy z czasem również będą budować wieloletnie kariery oparte na tych samych zasadach.
Śmierć Lindseya Grahama oraz niepokój wokół zdrowia Mitcha McConnella sprawiły, iż temat wieku amerykańskich elit ponownie znalazł się w centrum uwagi. Niezależnie od politycznych sympatii coraz więcej Amerykanów zastanawia się jednak nie tylko nad tym, kto sprawuje władzę, ale również nad tym, czy obecny system potrafi zapewnić naturalną wymianę pokoleń. Właśnie to pytanie może okazać się znacznie ważniejsze niż dyskusja o wieku pojedynczych polityków.
Fot. nagłówka: Wikimedia Commons
