Media, Chiny i rosnący opór wobec prezydenta
Donald Trump od początku swojej politycznej kariery pozostaje politykiem silnie związanym z mediami. Tym bardziej znaczący jest moment, w którym największe amerykańskie stacje telewizyjne zaczęły wspólnie sprzeciwiać się decyzjom jego administracji dotyczącym dostępu dziennikarzy do Białego Domu. W tym samym czasie prezydent Stanów Zjednoczonych otworzył szeroko drzwi przed przywódcą Chin Xi Jinpingiem, prowadził rozmowy o przyszłości relacji handlowych z Pekinem, a jego administracja zapowiedziała możliwość ponownego zaproszenia Rosji do grona najważniejszych światowych gospodarek.
Na pierwszy rzut oka wszystkie te wydarzenia mogą wydawać się od siebie niezależne. Łączy je jednak pytanie o sposób sprawowania władzy przez Trumpa. Czy prezydent, który przez lata budował swoją pozycję na konfrontacji i przekonaniu przeciwników, iż jest gotów posunąć się dalej niż jego poprzednicy, przez cały czas dysponuje tym samym politycznym „straszakiem”? A może coraz częściej napotyka granice, których nie jest w stanie przekroczyć?
Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Trump wciąż pozostaje prezydentem, stoi na czele Partii Republikańskiej i dysponuje ogromnymi możliwościami działania. Jednocześnie pojawiają się sygnały, iż część instytucji, mediów, a choćby polityków jego własnego obozu jest coraz mniej skłonna podporządkowywać się jego presji.
Wojna Trumpa z mediami
Konflikt administracji Trumpa z częścią amerykańskich mediów nie jest nowy. Prezydent od dawna oskarża niektóre redakcje o publikowanie „fałszywych wiadomości” i przedstawia je jako element liberalnego establishmentu. Tym razem jednak spór przybrał szczególnie konkretną formę.
MSNBC, CNN i Politico znalazły się na celowniku administracji, która ograniczyła ich specjalny dostęp do Białego Domu. Wiceprezydent J.D. Vance przedstawiał sytuację nie jako zakaz pracy tych redakcji, ale jako odebranie im uprzywilejowanego dostępu. Problem polegał jednak na tym, iż w praktyce ograniczenie możliwości relacjonowania działalności prezydenta oznaczało poważną ingerencję w dotychczasowy sposób funkcjonowania mediów przy Białym Domu.
Administracja uzasadniała decyzję długą historią – jak twierdził Trump – fałszywego raportowania. Nie wskazano jednak konkretnego materiału, który miałby stanowić bezpośrednią przyczynę zastosowanych ograniczeń. To sprawiło, iż konflikt gwałtownie przestał dotyczyć pojedynczego artykułu czy programu telewizyjnego. Stał się sporem o zasady dostępu mediów do prezydenta.
Ważny jest również szerszy kontekst. MSNBC jest otwarcie postrzegane jako stacja lewicowa, podczas gdy CNN i Politico deklarują polityczną bezstronność, ale od dawna są przez środowisko MAGA zaliczane do tzw. liberalnych mediów. Z perspektywy administracji Trumpa wszystkie trzy organizacje znalazły się więc w podobnej kategorii.
Tyle iż tym razem odpowiedź mediów była szersza niż tylko protest zainteresowanych redakcji.
Fox News stanęło po stronie konkurentów
Szczególnie wymowna okazała się reakcja innych nadawców. Fox News, ABC News, CBS News, CNN i NBC News zdecydowały o wstrzymaniu wspólnego poolu telewizyjnego, który umożliwia mediom rejestrowanie i transmitowanie wydarzeń z udziałem prezydenta.
Udział Fox News w tej decyzji ma szczególne znaczenie. Stacja od lat jest kojarzona z prawicową częścią amerykańskiej sceny politycznej i ma szczególnie silną pozycję wśród wyborców Republikanów oraz zwolenników Trumpa. Wspólna reakcja pięciu dużych nadawców była więc czymś więcej niż zwykłym sporem pomiędzy prezydentem a jego krytykami.
Amerykańska telewizja przez dziesięciolecia przyzwyczaiła się do obecności kamer przy prezydencie. Relacjonowanie jego działań stało się jednym z podstawowych elementów funkcjonowania mediów politycznych. Tym bardziej niezwykła była sytuacja, w której najważniejsze stacje zdecydowały się ograniczyć własną obecność przy Białym Domu w geście solidarności z redakcjami pozbawionymi dostępu.
Spór gwałtownie trafił również do sądu. Sędzia Timothy Kelly nakazał administracji przywrócenie wspomnianym organizacjom dostępu. Co szczególnie interesujące, Kelly został wcześniej mianowany przez samego Trumpa. Nie był więc sędzią wybranym przez politycznego przeciwnika prezydenta.
Nie jest to zresztą pierwszy konflikt Trumpa z mediami dotyczący dostępu do Białego Domu. W pierwszej kadencji administracja próbowała ograniczyć dostęp korespondenta CNN Jima Acosty. Wówczas również Timothy Kelly orzekł na korzyść CNN, a administracja ostatecznie wycofała sprawę.
Obecny spór ma więc wymiar szerszy niż pojedyncza decyzja administracyjna. Pokazuje, iż choćby prezydent dysponujący znaczną władzą może napotkać ograniczenia wynikające z sądownictwa i instytucjonalnych zasad funkcjonowania państwa.
Fot. Flickr
„Trump TV”, czyli prezydent bez pośredników
Konflikt z tradycyjnymi mediami doprowadził do kolejnego interesującego rozwiązania. Biały Dom uruchomił własny, całodobowy kanał transmisyjny w serwisie YouTube, określany jako „Trump TV”.
Pomysł jest logiczny z punktu widzenia prezydenta, którego kariera od dziesięcioleci była związana z telewizją. Trump doskonale rozumie znaczenie obrazu, bezpośredniej komunikacji i obecności na ekranie. Już w latach 80. pojawiał się w nowojorskich mediach tabloidowych. Telewizja nie była dla niego jedynie narzędziem komunikacji politycznej. Stała się częścią jego politycznego stylu.
Własny kanał pozwala administracji kontrolować to, co i w jaki sposób zostanie pokazane. Prezydent nie musi polegać na tym, jak wydarzenie zinterpretuje CNN, NBC czy inna stacja. Może dostarczyć odbiorcom własny obraz wydarzeń.
Rozwiązanie ma jednak również drugą stronę. Im bardziej Biały Dom próbuje zastąpić niezależne media własną produkcją, tym częściej pojawia się pytanie o charakter takiej komunikacji. Zamiast zwiększać przejrzystość, własny kanał może być postrzegany jako forma komunikacji pozbawionej niezależnego filtra dziennikarskiego.
Co więcej, część odbiorców telewizyjnego poolu zapowiedziała, iż nie będzie transmitować materiałów produkowanych przez Biały Dom. W rezultacie narzędzie stworzone po to, aby zapewnić Trumpowi nieprzerwany dostęp do widowni, może paradoksalnie ograniczyć jego zdolność do kontrolowania przekazu poza własnym kanałem.
Fot. The White House
Xi Jinping na czerwonym dywanie
W tym samym tygodniu, w którym administracja Trumpa prowadziła konfrontację z amerykańskimi mediami, do Waszyngtonu przyjechał Xi Jinping.
Chiny są przedstawiane jako jeden z najważniejszych rywali Stanów Zjednoczonych. Tym bardziej zwracała uwagę forma przyjęcia chińskiego przywódcy. Trump zdecydował się na bardzo oficjalne i ciepłe przyjęcie, podczas gdy w tym samym czasie najważniejsze amerykańskie stacje nie uczestniczyły w tradycyjny sposób w relacjonowaniu wydarzeń z Białego Domu.
Brak szerokiej obecności telewizyjnych mediów sprawił, iż spotkanie Trumpa z Xi odbywało się w wyjątkowych warunkach. Jednocześnie trudno było ocenić, czy trzydniowy szczyt przyniesie przełom w relacjach amerykańsko-chińskich.
Pierwszym konkretnym rezultatem było przedłużenie rozejmu handlowego między Stanami Zjednoczonymi a Chinami, który miał wygasnąć w listopadzie. Został on przedłużony do następnego roku.
Jednocześnie oczekiwania wobec spotkania były ostrożne. Jednym z tematów była sztuczna inteligencja, a także kwestie związane z zakupem przez Chiny irańskiej ropy. Nie było jednak jasne, czy rozmowy doprowadzą do konkretnych nowych regulacji lub trwałych porozumień.
To istotne, ponieważ dyplomacja Trumpa w tym samym czasie wysyłała różne sygnały wobec innych państw.
Ukraina: obietnica porozumienia bez jasnego końca wojny
Jednym z najważniejszych przykładów jest wojna Rosji z Ukrainą. Trump jeszcze przed objęciem urzędu przedstawiał jej zakończenie jako jeden ze swoich priorytetów. Tymczasem niemal dwa lata po rozpoczęciu kadencji przez cały czas mówił o możliwości zawarcia porozumienia.
W Nowym Jorku spotkał się z Wołodymyrem Zełenskim i ponownie sugerował, iż zakończenie wojny jest możliwe. Jednocześnie administracja wysyłała sprzeczne sygnały.
Z jednej strony pojawiły się nowe sankcje dotyczące produktów i towarów powiązanych z rosyjską energią. Z drugiej sekretarz stanu Marco Rubio ogłosił, iż Rosja zostanie zaproszona na grudniowy szczyt G20. Spotkanie ma odbyć się w jednym z klubów golfowych Trumpa.
Dla Ukrainy szczególnie istotna pozostaje kwestia bezpośrednich rozmów z udziałem Rosji, Ukrainy i Stanów Zjednoczonych. Zełenski zabiegał o takie spotkanie, ale stanowisko Władimira Putina wobec takiego formatu pozostawało niechętne.
W efekcie trudno wskazać jedną, konsekwentną strategię administracji wobec wojny. Jednocześnie konflikt wydaje się zajmować coraz mniej miejsca wśród priorytetów Białego Domu, mimo wcześniejszych deklaracji o szybkim doprowadzeniu do jego zakończenia.
Fot. Flickr
Kuba, Wenezuela i Grenlandia
Kolejne elementy układanki dotyczą polityki wobec zachodniej półkuli.
Trump podczas wystąpienia na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ mówił o potrzebie fundamentalnej zmiany sytuacji na Kubie i przekonywał, iż komunistyczny reżim znajduje się pod największą presją w swojej historii.
Dla Kubańczyków takie słowa mają szczególne znaczenie w sytuacji poważnych problemów z dostawami energii i przerwami w dostawie prądu. W regionie pamiętano jednocześnie o wcześniejszych działaniach administracji wobec Wenezueli.
Równolegle pojawiło się porozumienie dotyczące Grenlandii. Trump od dawna mówił o zainteresowaniu Stanów Zjednoczonych tym terytorium. Nowe porozumienie ze stroną duńską zostało przedstawione jako sukces.
Jego rzeczywiste znaczenie pozostaje jednak przedmiotem dyskusji. Część zapisów przypomina rozwiązania wynikające już z porozumienia z 1951 roku, szczególnie w zakresie amerykańskiej obecności wojskowej. Nowością ma być między innymi możliwość blokowania przez USA prób tworzenia baz wojskowych przez państwa spoza NATO.
W praktyce oznacza to, iż porozumienie wzmacnia część amerykańskich możliwości, ale niekoniecznie oznacza fundamentalną zmianę sytuacji strategicznej na Grenlandii.
Kiedy Republikanie zaczynają mówić Trumpowi „nie”
Najbardziej znaczące dla przyszłości prezydenta mogą być jednak nie działania jego zagranicznych przeciwników, ale zachowanie członków własnej partii.
W związku z wojną w Iranie część Republikanów zaczęła publicznie domagać się jej zakończenia. Wśród polityków pojawiły się głosy, iż konflikt może stać się dla partii politycznym obciążeniem.
To ważna zmiana, ponieważ Trump przez lata zbudował wyjątkowo silną pozycję wewnątrz Partii Republikańskiej. Jego poparcie wśród najbardziej lojalnej części bazy pozostaje mocne. Jednak partia nie składa się wyłącznie z najbardziej zagorzałych zwolenników prezydenta.
Szczególne znaczenie mają wyborcy niezależni i umiarkowani, zwłaszcza w stanach, gdzie różnica między Republikanami a Demokratami jest niewielka. To właśnie tam przyszłość republikańskiej polityki może wyglądać inaczej niż wśród najbardziej lojalnego elektoratu MAGA.
W kontekście zbliżających się wyborów środka kadencji znaczenie ma również niski poziom aprobaty dla prezydenta. Według danych przywołanych w materiale oscylował on wokół 33–34 proc. Istotne było także badanie dotyczące wyborców wiejskich – grupy, która tradycyjnie jest znacznie bardziej przychylna Trumpowi. Mimo tego w badaniu pojawiły się bardzo negatywne oceny jego polityki gospodarczej i zagranicznej.
Nie oznacza to jednak automatycznie utraty przez Trumpa kontroli nad partią. Jego najbardziej lojalna baza przez cały czas pozostaje silna, a on sam wciąż jest prezydentem oraz liderem Partii Republikańskiej.
Fot. Wikimedia Commons
Trump przez cały czas ma ogromną władzę
To właśnie ta sprzeczność jest kluczowa dla zrozumienia obecnej sytuacji.
Z jednej strony można wskazać na rosnący opór. Sąd ograniczył możliwość administracji do kontrolowania dostępu mediów. Największe stacje telewizyjne wystąpiły wspólnie przeciwko decyzji Białego Domu. Niektórzy Republikanie zaczęli otwarcie krytykować politykę zagraniczną prezydenta. Własny kanał Trumpa nie zastąpił tradycyjnego systemu medialnego.
Z drugiej strony Trump przez cały czas pozostaje głową państwa, przywódcą swojej partii i dysponuje większością w obu izbach Kongresu. Jego administracja prowadzi jednocześnie politykę wobec Chin, Rosji, Ukrainy, Iranu, Kuby, Wenezueli i Grenlandii.
Jego wpływ na Partię Republikańską również pozostaje bardzo silny. Kandydaci i politycy związani z partią przez cały czas muszą brać pod uwagę stanowisko prezydenta i reakcję elektoratu.
Dlatego bardziej trafne od pytania, czy Trump „stracił władzę”, jest pytanie o to, jak skoncentrowana jest ta władza i gdzie zaczynają pojawiać się jej granice.
Nowy etap prezydentury?
Wydarzenia ostatnich tygodni pokazują prezydenta funkcjonującego w coraz bardziej złożonym otoczeniu. Konflikt z mediami ujawnił granice możliwości Białego Domu. Spotkanie z Xi Jinpingiem pokazało jednocześnie, iż Trump potrafi przejść od konfrontacyjnej retoryki do bardzo formalnej dyplomacji. W przypadku Rosji jego administracja wysyła sygnały, które trudno sprowadzić do jednej strategii. Wobec Kuby i Grenlandii pojawiają się natomiast działania wskazujące na zdecydowanie bardziej ekspansywne podejście.
Nie ma więc jednego obrazu obecnej prezydentury. Trump jednocześnie konfrontuje się z częścią amerykańskich instytucji i szuka porozumień z zagranicznymi rywalami. Próbuje kontrolować przekaz medialny, ale napotyka solidarność największych nadawców. przez cały czas ma silną pozycję wśród swoich zwolenników, ale część Republikanów zaczyna publicznie kwestionować wybrane decyzje jego administracji.
To nie pozostało historia o końcu politycznej dominacji Trumpa. Jest to raczej historia o tym, iż choćby bardzo silna pozycja ma swoje granice.
Najbliższe miesiące pokażą przede wszystkim, czy te granice będą się poszerzać. Wybory środka kadencji mogą stać się ważnym testem dla relacji prezydenta z własną partią, a kolejne spory sądowe – dla zakresu władzy administracji nad mediami. Równie istotne będą wydarzenia na arenie międzynarodowej: wojna w Ukrainie, relacje z Chinami, polityka wobec Iranu oraz przyszłość stosunków Stanów Zjednoczonych z Rosją.
Trump przez cały czas pozostaje politykiem, którego trudno ignorować. Pytanie nie brzmi więc, czy wciąż ma wpływ. Ma go bez wątpienia. Coraz istotniejsze staje się natomiast to, czy inni uczestnicy amerykańskiej polityki przez cały czas będą uznawać jego wpływ za wystarczający powód, by ustępować.
Fot. nagłówka: PICRYL
