Zaginione księgi Kopernika

od strony 77:

Nie wiadomo dokładnie, kiedy Kopernik rozpoczął opracowywanie swego głównego dzieła „De revolutionibus” (O obrotach). Musiało to nastąpić prawdopodobnie około 1515 r. Kopernik pisał swoje dzieło w tajemnicy, dopuszczając do niej tylko najbliższych przyjaciół. Początkowo praca miała liczyć osiem ksiąg, potem zmniejszył ją do siedmiu, a na koniec zawarł w sześciu księgach.

Pierwotny tytuł dzieła Kopernika brzmiał „De revolutionibus”, dopiero wydawcy dodali do tytułu dalszą część – stąd „De revolutionibus orbium celestium” („O obrotach sfer niebieskich”).

Fromborski uczony nie śpieszył się jednak z wydaniem swego dzieła. Było ono wymierzone przeciwko dwu podstawowym autorytetom ówczesnej ludzkości: Biblii i poglądom najwybitniejszego uczonego starożytności, Arystotelesa. Dlatego rękopis „De revolutionibus” przeleżał nie ogłoszony wiele lat, podczas gdy jego autor prowadził ciągle badania i obliczenia, udzielając ostrożnie wybranym przyjaciołom i uczonym wiadomości o zasadach swego nowego systemu świata.

Ostrożność Kopernika była w pełni zrozumiała. Teoria heliocentryczna uznawana jako „bezbożna” budziła coraz większe podejrzenia choćby wśród tych, którzy nie interesowali się astronomią, a jej twórcy groziło postawienie przed sądem inkwizycji kościelnej. Z drugiej strony sam Kopernik pisał w „De revolutionibus”, iż bał się ośmieszenia ze strony ignorantów (nieuków).

Najważniejszą częścią „De revolutionibus...” była pierwsza księga, obejmująca dziesięć rozdziałów. Zawierała ona główne tezy nauki kopernikańskiej. Autor zaczął od stwierdzenia, iż „świat jest kulisty” i iż „Ziemia jest również kulista”. Jako dowody kulistości ziemi podawał takie przykłady, jak zmianę wyglądu gwiaździstego nieba przy posuwaniu się na północ i na południe, doświadczenie żeglarzy, mówiące o tym, iż ląd niewidzialny z pokładu statku daje się spostrzegać z wysokości masztu itp.


U SCHYŁKU ŻYCIA
Mijały lata, wielki astronom przekroczył już próg starości. Rzadko kiedy wyjeżdżał z Fromborka, chyba iż wybierał się do niedalekiej Lubawy w odwiedziny do starego przyjaciela, biskupa Tidemana Gizego. Coraz bardziej czuł się osamotniony. Zmienił się znacznie skład kapituły. Wprawdzie młodzi kanonicy z szacunkiem odnosili się do Kopernika, ale różnica wieku nie dopuszczała do bliższej zażyłości. Nastąpił jednak fakt, który rozjaśnił w pewnym stopniu ostatnie lata życia Kopernika.

Oto z odległych Niemiec wyruszył do niego młody uczony, profesor matematyki w Wittenberdze, Jerzy Joachim von Lauchen, od miejsca swego pochodzenia — dawnej prowincji rzymskiej Recji — zwący się Retykiem. Chociaż nauczał on na swych wykładach systemu geocentrycznego, posiadał pewne wiadomości o poglądach głoszonych przez Kopernika i pragnął coś więcej o nim usłyszeć, a przede wszystkim poznać go osobiście i sprawdzić teoretyczne założenia jego odkrycia.

W maju 1539 r. dwudziestopięcioletni Retyk przybył do Fromborka, gotów potępiać lub uwielbiać. Kopernik udostępnił mu swe dzieło, w wyczerpujący sposób przedstawił cały skomplikowany system nowej nauki astronomicznej. Młody wittenberczyk przywiózł z sobą do Fromborka i ofiarował Kopernikowi kilka cennych książek, z pomocą których astronom fromborski uzupełnił o pewne szczegóły rękopis „Obrotów”. Na karcie tytułowej każdego z podarowanych tomów Retyk umieścił napis: „Przesławnemu mężowi P. Doktorowi Mikołajowi Kopernikowi, P. nauczycielowi swemu G. Joachimus Rheticus”.

Retyk przebywał we Fromborku całe dwa lata. Nie nazywał on Kopernika inaczej, jak „Pan mój i Mistrz”, występował przy nim w roli ucznia i pomocnika.

W celu przygotowania gruntu pod druk „Obrotów” Retyk wydał w 1540 r. w Gdańsku rozprawę, zaopatrzoną ówczesnym zwyczajem niezwykle długim łacińskim tytułem, adresowanym do Jana Schonera, astronoma, astrologa i geografa norymberskiego. Tytuł brzmiał w sposób następujący: „Ad clarissimum virum D(ominum) Joannem Schonerum de libris revolutionum eruditissimi viri et Mathematici excellentissimi, Reverendi D(omini) Doctoris Nicolai Copernici Torunnaei, Canonici Varmiensis, per quendam Iuvenem, Mathematicae studiosum Narratio Prima” (Do sławnego męża Pana Jana Schonera o księgach obrotów bardzo uczonego męża i znakomitego matematyka, Wielebnego Pana Doktora Mikołaja Kopernika, Toruńczyka, Kanonika Warmińskiego, przez pewnego młodzieńca zamiłowanego w matematyce Opowiadanie Pierwsze). Pod tym tytułem Retyk umieścił grecki cytat: „Kto chce filozofować, musi być wolnego ducha”.

de libris revolutionum eruditissimi

de libris revolutionum eruditissimi viri et Mathematici excellentissimi,

w książkach o rewolucjach autorstwa najbardziej uczonego człowieka i najwybitniejszego matematyka

„Narratio prima” omawiała szczegółowo zawartość czterech pierwszych ksiąg dzieła Kopernika. Autor podawał powody, dla których należy odrzucić system Ptolemeusza, podkreślał rolę matematyki w badaniach astronomicznych, uzasadniał szeroko rolę Ziemi w wszechświecie. Naśladował przy tym styl pisarzy starożytnych, zdobiąc go licznymi cytatami greckimi i łacińskimi. O Koperniku wyrażał się z najwyższym szacunkiem, wychwalając swego mistrza za jego cnoty i rozum, za wiedzę i dobroć. Nie wymieniał go jednak nigdy z nazwiska, tylko nazywał „Dominus Praeceptor” (Pan Nauczyciel).

Główną część swej pracy zamknął Retyk takimi oto słowami: „Niech zwycięża prawda! Niech zwycięża dzielność! Niech nauka zawsze pozostanie w poważaniu! Niech każdy mistrz w swojej sztuce wydobywa na światło dzienne to, co jest pożyteczne i niech je odsłania z umiarem tak, aby można było zawsze poznać, iż szuka on jedynie prawdy. Mój nauczyciel nigdy nie będzie obawiał się sądu godnych szacunku i uczonych mężów, a raczej sądowi takiemu dobrowolnie się podda!”

Namowy Retyka odniosły w końcu skutek i Kopernik zgodził się na opublikowanie „Obrotów”. Gdy w 1541 r. przybysz z Wittenbergi opuszczał Frombork, wiózł z sobą rękopis dzieła.

Po przyjeździe do Niemiec powierzył jego druk norymberskiemu drukarzowi Janowi Petreiusowi. W czasie druku „Obrotów”, który nastąpił bez udziału Retyka, wydawcy podsunęli opracowany przez siebie wstęp fałszujący poglądy Kopernika. Wyjaśniał on, iż teoria heliocentryczna wcale nie musi być obrazem rzeczywistości, ale może być wyłącznie fikcją ułatwiającą rachunki. Wniesiono poza tym samowolnie do tekstu wiele poprawek.

Sam Kopernik napisał przedmowę, skierowaną do papieża Pawła III. Papież, pochodzący z bogatego włoskiego rodu Farnesse, był człowiekiem wykształconym, interesującym się astronomią i Kopernik liczył na to, iż uda mu się w ten sposób uratować swą książkę przed potępieniem przez Kościół.

W marcu 1543 r. dzieło było gotowe. Do Norymbergi przyjechał Retyk i zaczął je rozsyłać do różnych odbiorców. Pierwsze wydanie „De revolutionibus...” obejmowało 203 karty. Tekst, zawierający liczne ilustracje, kończył się słowami: „Finis libri sexti et ultimi revolutionum” (koniec księgi szóstej i ostatniej Obrotów). Nakład wynosił około tysiąca egzemplarzy.

Finis libri sexti et ultimi revolutionum

Tymczasem Kopernik od końca jesieni 1542 r. był ciężko chory. Pomimo troskliwej opieki, jaką otoczyli go przyjaciele, słabł coraz bardziej, by wreszcie zamknąć oczy na zawsze 24 maja 1543 r.

Kopernika pochowano bezpośrednio pod posadzką katedry, koło ołtarza, należącego do jego kanonii. Przez 38 lat jego zwłoki spoczywały bez żadnej tablicy nagrobkowej i dopiero w 1581 r. biskup Marcin Kromer ufundował mu taką tablicę.

W 1618 r. przybył do Fromborka w poszukiwaniu pamiątek po Koperniku profesor Akademii Krakowskiej, Jan Brożek. Zabrał on z sobą do Krakowa wiele cennych dokumentów, po których niestety ślad zaginął. W czasie wojen szwedzkich w latach 1626–1630 Frombork został zajęty przez wojska Gustawa Adolfa i gruntownie złupiony. Wywieziono wówczas do Szwecji bibliotekę kapitularną, gdzie między innymi znajdowały się książki stanowiące niegdyś własność Kopernika, zabrano również jego listy, zapiski z okresu pobytu w Olsztynie itp.

W 1735 r. kapituła postanowiła wmurować Kopernikowi nową tablicę nagrobkową, usuwając w tym celu poprzednią. Nową tablicę umieszczono jednak dopiero po kilkudziesięciu latach i to w zupełnie dowolnym miejscu, w środkowej nawie katedry. Nie miała ona nic wspólnego z miejscem wiecznego spoczynku astronoma.

Dlatego przyjechał do niego jakiś Niemiec, pozyskał jego przychylność: „Pan mój i Mistrz”, a następnie zasabotował - i może zlikwidował.

Początkowo praca miała liczyć osiem ksiąg, ale wydano ostatecznie sześć - to raczej niebagatelna różnica, szczególnie, iż mówimy o tamtych czasach.

Pierwotny tytuł brzmiał „De revolutionibus”, dopiero wydawcy dodali do tytułu dalszą część – stąd „De revolutionibus orbium celestium”
Oryginalny temat pracy mógł mówić o jakiejś Rewolucji - w nauce, lub postrzeganiu historii świata na podstawie odkryć Kopernika.

rękopis „De revolutionibus” przeleżał nie ogłoszony wiele lat, podczas gdy jego autor prowadził ciągle badania i obliczenia, udzielając ostrożnie wybranym przyjaciołom i uczonym wiadomości o zasadach swego nowego systemu świata - podobnie jak u mnie

bał się ośmieszenia ze strony ignorantów (nieuków) - dzisiaj internet huczy o Reptilianach i UFO, a choćby płaskiej Ziemi - wierzcie mi - WSZYSTKO to jest produkowane, pilnowane, nadzorowane przez służby specjalne i przez użytecznych idiotów powielane.

Retyk przebywał we Fromborku całe dwa lata.
W celu przygotowania gruntu pod druk „Obrotów” Retyk wydał w 1540 r. w Gdańsku rozprawę, o księgach obrotów bardzo uczonego męża i znakomitego matematyka, chcąc uwiarygodnić fałszerstwo najpierw wydał "zajawkę"?

Albo, chcąc siebie uwiarygodnić przed Kopernikiem, by ten oddał mu rękopis w daleką podróż (dlaczego "O Obrotach.." wydano w Norymberdze, a nie w Gdańsku jak "zajawkę"?) najpierw opublikował coś z jego prac - które zresztą mogły powstać na podstawie ksiąg lub jakiś notatek przywiezionych przez Retyka: ofiarował Kopernikowi kilka cennych książek, z pomocą których astronom fromborski uzupełnił o pewne szczegóły rękopis „Obrotów”.

Pod tym tytułem Retyk umieścił grecki cytat: „Kto chce filozofować, musi być wolnego ducha”. Czyżby duch Kopernika nie był wolny? Opętali go? Bardzo możliwe.
„Narratio prima” omawiała szczegółowo zawartość czterech pierwszych ksiąg dzieła Kopernika. - czyli może właśnie te księgi (i tylko te?) dotyczyły heliocentryczności.

Nie wymieniał go jednak nigdy z nazwiska, tylko nazywał „Dominus Praeceptor” (Pan Nauczyciel).
zacieranie śladów, albo żeby utrudnić innym uczonym znalezienie go i dowiadywanie się u źródeł, zanim zmarł - nie wątpię, że:

Główną część swej pracy zamknął Retyk takimi oto słowami: „Niech zwycięża prawda! Niech każdy mistrz w swojej sztuce wydobywa na światło dzienne to, co jest pożyteczne i niech je odsłania z umiarem
PRAWDA - ulubione słowo złodziei i oszustów. A jednak jakaś aluzja do ukrywania prawdy "odsłania z umiarem" - może przestroga, albo groźba dla innych?

Gdy w 1541 r. przybysz z Wittenbergi opuszczał Frombork, wiózł z sobą rękopis dzieła.
Po przyjeździe do Niemiec powierzył jego druk norymberskiemu drukarzowi Janowi Petreiusowi. W czasie druku „Obrotów”, który nastąpił bez udziału Retyka, wydawcy podsunęli opracowany przez siebie wstęp fałszujący poglądy Kopernika. Wyjaśniał on, iż teoria heliocentryczna wcale nie musi być obrazem rzeczywistości, ale może być wyłącznie fikcją ułatwiającą rachunki. Wniesiono poza tym samowolnie do tekstu wiele poprawek.

Czyli jakby coś się wydało, gdyby ktoś zakwestionował - "ależ tak, było fałszerstwo - wydawcy ośmielili się fałszować księgi Kopernika, byłem bardzo oburzony...na szczęście prawda się ostała..."

W marcu 1543 r. dzieło było gotowe. Do Norymbergi przyjechał Retyk i zaczął je rozsyłać do różnych odbiorców. Tekst, zawierający liczne ilustracje, kończył się słowami: koniec księgi szóstej i ostatniej Obrotów

Czyli, żeby nie było wątliwości - "Nic więcej nie było! Tylko to napisał!"

Tymczasem Kopernik od końca jesieni 1542 r. był ciężko chory. Pomimo troskliwej opieki, jaką otoczyli go przyjaciele, słabł coraz bardziej, by wreszcie zamknąć oczy na zawsze 24 maja 1543 r.
Według tradycji w dniu jego śmierci dotarł do Fromborka posłaniec, wiozący z Norymbergi egzemplarz „De revolutionibus...”. Wielki uczony miał jeszcze stygnącymi dłońmi ująć dzieło swego życia. Nie ma jednak na to żadnych dowodów, odwrotnie, ciężki stan zdrowia astronoma zdawał się wykluczać możliwość, ażeby chociaż na chwilę odzyskał utraconą od dłuższego czasu świadomość.

To na pewno legenda, potrzebowali tego, żeby uwiarygodnić swoje fałszerstwo: "Tak, Kopernik zdążył przed śmiercią obejżeć druk swojej pracy, był bardzo zadowolony..."

Przez 38 lat jego zwłoki spoczywały bez żadnej tablicy nagrobkowej
W 1618 r. Jan Brożek. Zabrał on z sobą do Krakowa wiele cennych dokumentów, po których niestety ślad zaginął. W czasie wojen szwedzkich w latach 1626–1630 Frombork został zajęty przez wojska Gustawa Adolfa i gruntownie złupiony. Wywieziono wówczas do Szwecji bibliotekę kapitularną, gdzie między innymi znajdowały się książki stanowiące niegdyś własność Kopernika, zabrano również jego listy, zapiski z okresu pobytu w Olsztynie itp.
W 1735 r. kapituła postanowiła wmurować Kopernikowi nową tablicę nagrobkową, usuwając w tym celu poprzednią. Nową tablicę umieszczono jednak dopiero po kilkudziesięciu latach i to w zupełnie dowolnym miejscu, w środkowej nawie katedry. Nie miała ona nic wspólnego z miejscem wiecznego spoczynku astronoma.