– Projekt ustawy trafił do Komitetu do Spraw Europejskich. Choć w najnowszej wersji wprowadzono zmiany, przez cały czas zakłada on centralizację i nacjonalizację systemu na kolejnych etapach procesu legislacyjnego. Tymczasem system ROP wymaga ewolucji, a nie nacjonalizacji. Projekt przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie wdraża do porządku prawnego wszystkich mechanizmów rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla opakowań. Zamiast sprawdzonych rozwiązań rynkowych proponuje scentralizowany model zarządzany przez państwo – mówi Piotr Mazurek, zastępca dyrektora departamentu energii i GOZ Konfederacji Lewiatan.
Przedsiębiorcy nie kwestionują konieczności wdrożenia efektywnego systemu ROP ani obowiązku finansowania gospodarowania odpadami opakowaniowymi. Ale projekt ustawy przez cały czas przewiduje przekazanie kluczowych kompetencji jednemu podmiotowi publicznemu. Oznacza to odejście od modelu funkcjonującego od ponad dwóch dekad i eliminację organizacji odzysku opakowań, które w tej chwili realizują obowiązki producentów. W praktyce przedsiębiorcy zostaną sprowadzeni wyłącznie do roli płatników opłaty opakowaniowej, bez realnego wpływu na organizację systemu, osiągane poziomy recyklingu czy efektywność wydatkowania środków.
Nowy model ROP niezgodny z prawem UE
Zdaniem Konfederacji Lewiatan proponowany model budzi również poważne wątpliwości co do zgodności z prawem Unii Europejskiej. Dotyczą one przede wszystkim wymagań dyrektywy odpadowej 2008/98/WE oraz rozporządzenia PPWR (UE) 2025/40. Projekt nie zapewnia rzeczywistej odpowiedzialności producentów, nie realizuje zasady kosztu netto, nie przewiduje skutecznego różnicowania opłat w zależności od wpływu danego opakowania na środowisko, nie gwarantuje niezależnego nadzoru nad operatorem systemu i eliminuje konkurencję pomiędzy organizacjami odpowiedzialności producenta.
Projekt nie uwzględnia także kierunku zmian prowadzonych w tej chwili na poziomie Unii Europejskiej. Komisja Europejska proponuje ograniczanie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorców w ramach pakietu Omnibus oraz pracuje nad dalszą harmonizacją systemów ROP w planowanym Circular Economy Act. Tymczasem polski projekt zmierza w przeciwnym kierunku, zwiększając biurokrację, wprowadzając brak kontroli nad kosztami realizacji obowiązków producentów oraz niepewność regulacyjną.
Konieczna modernizacja systemu ROP
Konfederacja Lewiatan podkreśla, iż Polska potrzebuje modernizacji systemu ROP. Znacznie bardziej racjonalnym rozwiązaniem byłoby dostosowanie w tej chwili funkcjonującego modelu do nowych wymagań unijnych poprzez wzmocnienie odpowiedzialności producentów, poprawę nadzoru, zwiększenie przejrzystości finansowania oraz rozwój mechanizmów konkurencyjnych.
Jak pokazują doświadczenia większości państw Unii Europejskiej, najwyższą efektywność środowiskową osiągają systemy oparte na współpracy sektora publicznego i prywatnego oraz konkurencji pomiędzy organizacjami odpowiedzialności producenta. Nie przedstawiono żadnych analiz potwierdzających, iż państwowy monopol będzie skuteczniejszy lub tańszy dla przedsiębiorców i konsumentów. Doświadczenia europejskie pokazują wręcz, iż państwowe monopole w tym obszarze są znacznie mniej efektywne.
Apel o rozwiązania rynkowe
– Apelujemy o zmianę kierunku prac nad tak fundamentalnymi przepisami, które ustalą reguły na rynku odpadów opakowaniowych na najbliższe lata. Polska potrzebuje efektywnego systemu ROP opartego na mechanizmach rynkowych, a nie państwowego monopolu. Nie ma potrzeby burzenia systemu, który funkcjonuje od ponad 20 lat. Należy go dostosować do nowych wymagań unijnych, wzmacniając jego skuteczność, przejrzystość i odpowiedzialność uczestników rynku, zamiast przeprowadzać kosztowną i ryzykowną rewolucję bez najmniejszej gwarancji, iż będzie ona skuteczna – podkreśla Piotr Mazurek.
Propozycje Lewiatana
Konfederacja Lewiatan od samego początku prac nad tym projektem wskazuje, że konieczne jest odejście od scentralizowanego monopolu państwowego na rzecz systemu ROP opartego na mechanizmach rynkowych, w którym:
- producenci mają realny wpływ na sposób organizacji i finansowania systemu współpracując z sektorem publicznym,
- istnieje wyraźna odpowiedzialność za osiąganie poziomów recyklingu,
- środki finansowe są powiązane z rzeczywistymi kosztami i efektami środowiskowymi,
- funkcjonuje konkurencja pomiędzy podmiotami realizującymi obowiązki ROP,
- zapewniona jest transparentność oraz zgodność z prawem Unii Europejskiej.
– Jesteśmy przekonani, iż tylko system oparty na takich zasadach pozwoli osiągnąć cele środowiskowe, przy jednoczesnym zachowaniu konkurencyjności polskiej gospodarki. Deklarujemy również gotowość do dalszego dialogu z administracją i przedstawienia propozycji zmian, które pozwolą stworzyć system zgodny z prawem UE, skuteczny oraz bezpieczny dla konkurencyjności gospodarki i interesów konsumentów – dodaje Piotr Mazurek.
Konfederacja Lewiatan
