Amerykańskie agencje wywiadowcze niedawno oceniły, iż Iran może od tej pory skutecznie zamknąć dostęp do Cieśniny Ormuz , co oznacza, iż w wyniku wojny reżim w tym kraju zyskał nowe, potężne możliwości wywierania negatywnego wpływu na światową gospodarkę – twierdzą trzy źródła zaznajomione z wynikami śledztwa.
Niezależnie od umowy ramowej, która ma zostać formalnie podpisana w piątek, mającej na celu otwarcie kluczowego szlaku wodnego jako wstęp do rozmów nuklearnych, Iran udowodnił, iż jest w stanie odciąć dostęp do cieśniny w trakcie obecnego konfliktu, a oceny wywiadu USA wskazują, iż taka sytuacja może się powtórzyć. „Przekazaliśmy Iranowi faktyczną kontrolę nad cieśniną – broń potężniejszą niż jakakolwiek broń nuklearna” – powiedziało CNN jedno ze źródeł zaznajomione z ocenami amerykańskiego wywiadu, podkreślając, w jaki sposób wojna fundamentalnie zmieniła podejście Teheranu do stosowania podobnych taktyk w przyszłości.
Iran również przekonał się, iż może wykorzystywać ukierunkowane ataki na infrastrukturę energetyczną państw Zatoki Perskiej jako asymetryczną strategię, po tym jak z powodzeniem stosował ją w czasie wojny. To kolejne narzędzie, które może wykorzystać na swoją korzyść w przyszłości, powiedziało drugie źródło zaznajomione z ocenami. Stany Zjednoczone musiały prowadzić intensywne negocjacje z Iranem w celu pełnego ponownego otwarcia cieśniny, co pokazuje, iż Irańczycy przez cały czas mają silną pozycję negocjacyjną.
CNN zwróciła się do Białego Domu i Biura Dyrektora Wywiadu Narodowego z prośbą o komentarz.
Wysoki rangą urzędnik USA powiedział CNN, iż Iran nie może skorzystać z „żadnych korzyści” wynikających z umowy ramowej, dopóki cieśnina nie pozostanie otwarta i Iran nie będzie przestrzegał pozostałych punktów, na które się zgodził. Wysoki rangą urzędnik nie sprecyzował, na czym polegają te korzyści, ale wyjaśnił, iż Stany Zjednoczone będą stopniowo znosić blokadę w miarę przywracania przez Iran ruchu w cieśninie. jeżeli Iran „zastosuje się do obietnic, nastąpi ulga, a amerykański wpływ utrzyma się przez cały czas”, dodał.
Inne źródło zaznajomione z umową ramową również przyznało CNN, iż Iran próbował zakłócić swobodny przepływ energii w cieśninie, ale w ten sposób zdenerwował Chiny i kraje Zatoki Perskiej. „Iran płaci cenę, kiedy to robi” – dodało źródło, zaznaczając, iż każda próba skutecznego zamknięcia cieśniny w przyszłości będzie wiązała się z konsekwencjami, które Iran sam sobie narzuci.
Jednym z głównych powodów, dla których Iran uważa, iż może przez cały czas uzbrajać cieśninę, jest fakt, iż przez cały czas posiada znaczną część swojego arsenału uzbrojenia, w tym pociski rakietowe, drony, wyrzutnie rakiet i setki małych, szybkich łodzi, które przez cały czas nękają armatorów próbujących przepłynąć przez cieśninę i mogą być używane do stawiania min. Iran odbudowuje również swoją bazę przemysłu zbrojeniowego szybciej, niż przewidywały Stany Zjednoczone, i już rozpoczął produkcję nowych dronów, donosi CNN.
Jak twierdzą źródła, toczyły się dyskusje na temat możliwości objęcia cieśniny przez sojuszników ochroną po jej otwarciu, ale na razie nie wiadomo, jak miałoby to wyglądać. Najnowsze dane wywiadowcze biorą taką możliwość pod uwagę.
I chociaż obie strony podpisały porozumienie, które ponownie otworzy cieśninę i zakończy obecny konflikt, wiele źródeł twierdzi, iż Iran planuje ekonomiczną „opcję nuklearną” na wypadek fiaska negocjacji z USA: nakłonienie Hutich, głównej siły zbrojnej Iranu w Jemenie, do zamknięcia cieśniny Bab al-Mandab, łączącej Morze Czerwone z Oceanem Indyjskim — kolejnego globalnego wąskiego gardła handlowego, który służył jako ratunek dla żeglugi w obliczu trwającego od miesięcy irańskiego zamknięcia Cieśniny Ormuz.
Łącznie ostatnie oceny amerykańskiego wywiadu podkreślają długotrwały wpływ decyzji prezydenta Donalda Trumpa o rozpoczęciu konfliktu bez pełnego uwzględnienia gotowości Iranu do zamknięcia Cieśniny Ormuz i rodzą nowe pytania o zdolność Teheranu do przekształcania światowej gospodarki w broń w przyszłości — problem wykraczający poza zakres jakiegokolwiek porozumienia ramowego między oboma krajami, które mogłoby ponownie otworzyć najważniejszy szlak wodny.
Jak twierdzą trzy źródła zaznajomione z tymi ocenami, od czasu podjęcia przez Iran decyzji o zamknięciu cieśniny amerykańskie agencje wywiadowcze nieustannie oceniają, w jaki sposób i w jakich okolicznościach mogłyby spróbować wykorzystać tę samą dźwignię w przyszłości.
Chociaż w społeczności wywiadowczej nie ma w tej chwili konsensusu, liczne źródła zaznajomione z ocenami USA twierdzą, iż Iran nabrał odwagi dzięki temu, iż udało mu się zarówno zamknąć cieśninę, jak i zaatakować infrastrukturę energetyczną państw Zatoki Perskiej, bez konieczności poświęcania znacznych środków.
A teraz, gdy Iran udowodnił, iż ma wiarygodny zamiar i zdolność do zamknięcia cieśniny, niektórzy amerykańscy urzędnicy twierdzą, iż w przyszłości bardziej prawdopodobne jest podjęcie takiego kroku – powiedziały dwa źródła zaznajomione z amerykańskim wywiadem.
W poniedziałek wysoki rangą urzędnik administracji powiedział, iż celem jest „stworzenie mechanizmu, który uniemożliwi” ponowne zamknięcie cieśniny.
Wiceprezydent JD Vance powiedział w poniedziałek Jake’owi Tapperowi z CNN, iż jego zdaniem jednym z powodów, dla których Iran zgodził się na zawarcie umowy ramowej ze Stanami Zjednoczonymi, jest „świadomość, iż traci wpływy w Cieśninie Ormuz”.
Wcześniej w poniedziałek Trump powiedział, iż cieśnina jest już „częściowo otwarta” i iż zostanie całkowicie otwarta w piątek, kiedy to USA i Iran mają formalnie podpisać memorandum o porozumieniu.
„Prowadzą małe poszukiwania kilku min, które już znaleźli, ale… statki zaczynają już wypływać” – powiedział Trump podczas spotkania z prezydentem Francji Emmanuelem Macronem na szczycie G7. „W piątek będzie całkowicie otwarty”.
„Nie sądzę, żebyśmy potrzebowali dużej pomocy, ponieważ mamy umowę, iż będzie otwarty i bezpłatny. Mieliśmy małą sprzeczkę na ten temat; numer jest bezpłatny” – dodał Trump.
Nie powiedział jednak nic na temat tego, w jaki sposób jakiekolwiek porozumienie mogłoby powstrzymać Iran przed podjęciem podobnych kroków w celu zamknięcia cieśniny w przyszłości, zwłaszcza gdy USA zniosą blokadę morską i ostatecznie powrócą do bardziej normalnej postawy sił w regionie.
Błędna kalkulacja, która dodała otuchy Iranowi
Iran od dawna groził zamknięciem cieśniny w odpowiedzi na ataki zagranicznych przeciwników, w tym USA i Izraela, ale do czasu decyzji Trumpa o rozpoczęciu działań bojowych wspólnie z Izraelem na początku tego roku nie wykazał, iż jest w stanie skutecznie zrealizować te groźby.
W rezultacie administracja Trumpa zdecydowała się nadać priorytet amerykańskim atakom na irańskie cele wojskowe, zamiast przeznaczać środki na odstraszanie Iranu od próby skutecznego zamknięcia Cieśniny Ormuz, powiedziały dwa źródła zaznajomione wówczas z dyskusjami na temat planowania. Jednak już po kilku dniach konfliktu stało się jasne, iż administracja Trumpa popełniła błąd.
„Utrata kontroli nad cieśniną będzie największą pomyłką tej ery, ponieważ jest to karta, której USA nie mogą skontrować bez pełnego zaangażowania” – powiedziało czwarte źródło zaangażowane w planowanie wojny. „Teraz nie ma sposobu na odwrócenie kontroli nad cieśniną bez zgromadzenia ogromnych sił”.
Urzędnicy amerykańscy uważają obecnie, iż Iran ostatecznie zamknął cieśninę w odpowiedzi na wcześniejsze oświadczenie Trumpa, w którym oświadczył, iż celem wojny jest obalenie reżimu. Iran uznał to za zagrożenie egzystencjalne, które wymagało bezprecedensowej eskalacji – podało drugie źródło.
To samo źródło zauważyło, iż Iran nie podjął tych kroków od razu po zrzuceniu bomb, ale poczekał kilka dni, aż uznał, iż wie, jaki jest prawdziwy cel USA. „Iran celowo doprowadził do eskalacji konfliktu” – dodało źródło.
Znaczna dźwignia
Jak podają wszystkie źródła, na tym etapie Irańczycy dopracowują swoje działania i nie jest jasne, w jaki sposób umowa ramowa, która ma zostać formalnie podpisana w Genewie, zmieni sytuację.
Jednakże jest oczywiste, iż Iran uzyskał znaczną przewagę dzięki udowodnionej umiejętności zamknięcia cieśniny.
Drugie źródło zaznajomione z najnowszymi ocenami amerykańskiego wywiadu powiedziało CNN, iż Huti nie wznowili ataków na dużą skalę na amerykańskie ani europejskie statki, ale stwierdzili, iż każdy statek pływający pod banderą Izraela lub będący jego własnością jest dozwolonym celem. Rozszerzenie zakresu potencjalnych celów poza statki izraelskie oznaczałoby poważną eskalację, zauważyło źródło.
Irańczycy jak dotąd powstrzymywali się od nakłaniania Hutich do podjęcia tego kroku, twierdzą źródła, ponieważ wiedzieli, iż może to zniweczyć trwające rozmowy pokojowe. Jednak pozostaje to kartą, którą Iran może zagrać, jeżeli próby zawarcia umowy zakończą się fiaskiem, a USA wznowią pełne działania bojowe – czego Trump obawiał się zrobić.
